De vakantiefoto's staan nog op LinkedIn, maar bij veel Nederlandse werkgevers hangt er sinds deze zomer een ander gevoel: personeel dat er wel is, maar er niet meer helemaal bij is. Uit de Employee Experience Benchmark 2026 van Highberg, waarvoor ruim tweeduizend werkenden zijn ondervraagd, blijkt dat de bereidheid om je werkgever aan te bevelen dit jaar is gezakt van 50 naar 42 punten. Dat is het laagste niveau in zes jaar. Als eigenaar van een MKB-bedrijf voel je dat niet in een grafiek, je voelt het aan je verzuimcijfers, je opzegtermijnen en de sfeer op de vrijdagmiddagborrel.
De cijfers achter het onderbuikgevoel
Highberg meet niet alleen of mensen tevreden zijn, maar ook hoe bevlogen ze zijn. Het aandeel weinig bevlogen medewerkers steeg van 23 procent in 2025 naar 30 procent dit jaar. Het aandeel zeer bevlogen medewerkers daalde juist, met vier procentpunt naar 12 procent. Vorig jaar wilde nog 58 procent van de werknemers hetzelfde werk bij dezelfde werkgever blijven doen, dit jaar is dat 55 procent. Kleine verschuivingen op papier, maar bij een team van tien man is dat al snel een collega die in stilte al aan het rondkijken is.
Tegelijkertijd blijft de arbeidsmarkt krap. Volgens cijfers van het CBS staan er nog altijd honderdduizenden vacatures open, met de meeste spanning in de detailhandel, de zorg en de zakelijke dienstverlening. Wie nu een minder betrokken medewerker verliest, vindt niet zomaar een vervanger.
Waarom mensen nu sneller afhaken
Een paar dingen komen samen. Bedrijven draaien al langer op een krappe bezetting, waardoor de werkdruk bij blijvers toeneemt zodra iemand vertrekt of ziek wordt. Daarbovenop komt onzekerheid over automatisering en AI: personeel ziet dat werkgevers hierin investeren, maar krijgt zelden uitgelegd wat dat voor de eigen functie betekent. Wie in het duister tast, haakt sneller af dan wie precies weet waar hij aan toe is. Personeelskosten drukken is voor veel ondernemers een logische reflex bij tegenvallende cijfers, maar juist dat kan de betrokkenheid nog verder onder druk zetten als het zonder uitleg gebeurt.
Ook opvallend: de kloof zit vooral tussen wat leidinggevenden denken dat er speelt en wat er werkelijk speelt. Managers schatten de tevredenheid van hun team vaak hoger in dan die daadwerkelijk is, simpelweg omdat mensen op de werkvloer minder snel klagen dan ze thuis doen.
Wat dit je als werkgever kost
Een minder bevlogen medewerker is niet per se een medewerker die morgen opzegt, maar wel iemand die minder initiatief neemt, minder vaak meedenkt en sneller ziek thuisblijft bij twijfel. Bij een team van vijftien mensen tikt dat aan: minder omzet per fte, meer fouten, en op termijn toch een hoger verloop. Vervangen is duur. Werving, inwerktijd en de tijdelijke productiviteitsdip van een nieuwe collega kosten al snel enkele maandsalarissen, nog los van de kennis die met een vertrekkende medewerker de deur uit loopt.
Wat het extra lastig maakt: internationaal onderzoek onder HR-specialisten laat zien dat steeds meer bedrijven bij vacatures over de grens gaan kijken zodra ze intern niet snel genoeg iemand vinden. Voor een groot concern is dat een optie, voor de meeste MKB-bedrijven niet. Jij kunt niet zomaar even werven in Polen of Portugal voor een functie op de zaak. Dat betekent dat behoud van je huidige team eigenlijk je enige serieuze knop is om aan te draaien, niet werving.
Wat je er deze maand aan kunt doen
Grote HR-programma's zijn voor de meeste MKB-bedrijven geen optie, en dat hoeft ook niet. Een paar dingen die wel werken:
- Vraag het gewoon. Een kort, anoniem gesprek per kwartaal levert vaak meer op dan een uitgebreide medewerkerstevredenheidsenquête die niemand invult.
- Leg uit waar je in investeert. Ga je AI of automatisering inzetten, vertel dan concreet wat dat voor iemands takenpakket betekent. Stilte vult iedereen zelf in, en meestal met het slechtste scenario.
- Geef tijd terug in plaats van geld. Uit onderzoek blijkt keer op keer dat flexibiliteit in werktijden vaak zwaarder weegt dan een kleine loonsverhoging.
- Maak werk zichtbaar. Mensen haken af als hun werk in een zwart gat verdwijnt. Een simpel bedankje of terugkoppeling over het resultaat van hun inzet doet meer dan je denkt.
- Kijk naar je eigen tijdsbesteding. Wie zelf overuren draait als ondernemer, straalt dat onbedoeld uit naar het team. Automatisering die jou uren oplevert, geeft je ook meer ruimte om met je mensen in gesprek te blijven.
De ondernemers die dit nu wel goed doen
De bedrijven die dit jaar minder last hebben van de daling, hebben meestal niet meer budget, maar wel meer ritme. Ze plannen structureel een kort teammoment in, vertellen open over lastige beslissingen voordat het gerucht rondgaat, en vieren kleine successen net zo hard als grote deals. Niets daarvan kost geld, het kost vooral aandacht die je makkelijk laat versloffen als de agenda vol zit. Juist in een krappe arbeidsmarkt is dat aandacht die zich terugbetaalt, want de medewerker die je nu vasthoudt, hoef je over een half jaar niet te vervangen.