Je hoort het overal in mkb-kringen: de boetes voor schijnzelfstandigheid zijn weer uitgesteld, dus je kunt rustig doorgaan met je vaste schil freelancers. Dat is maar half waar. Het kabinet heeft de zachte landing voor zzp-handhaving verlengd tot eind 2026, maar de Belastingdienst int ondertussen al wel gewoon loonheffing en premies met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025. Geen boete is dus niet hetzelfde als geen rekening.
Voor ondernemers die structureel met zzp'ers werken, zoals veel bedrijven in marketing, IT en productie doen, is dat verschil relevant. Een naheffing over een jaar samenwerking met drie freelancers kan zomaar in de tienduizenden euro's lopen. En vanaf dit jaar kan de fiscus bij opzet of grove schuld zelfs een vergrijpboete opleggen, los van de coulance die er wel is voor gewone verzuimboetes.
Wat er in 2026 echt verandert
De oorspronkelijke bedoeling was dat de volledige handhaving eind 2025 zou ingaan. Dat is dus niet gebeurd, maar de verlenging is geen terugkeer naar de oude gedoogperiode. Het kabinet noemt het een hybride model. Concreet betekent dit voor jou als opdrachtgever:
- Geen verzuimboetes in 2026 bij een eerste constatering, zolang je meewerkt aan herstel.
- Wel vergrijpboetes mogelijk bij opzet of grove schuld, dus als je willens en wetens een werknemer als zzp'er liet factureren.
- Navordering van loonheffing en premies blijft volledig mogelijk, met terugwerkende kracht tot 1 januari 2025.
- De Belastingdienst begint bij verdenking in principe met een bedrijfsbezoek, niet meteen met een naheffing.
Dat laatste klinkt vriendelijker dan het is. Een bedrijfsbezoek is geen kop koffie en een goed gesprek, het is het moment waarop de inspecteur de feitelijke werksituatie naast je contracten legt. En daar gaat het meestal mis.
Zo herkent de Belastingdienst schijnzelfstandigheid
De fiscus kijkt niet naar wat er in de overeenkomst staat, maar naar hoe de samenwerking er in de praktijk uitziet. De belangrijkste signalen:
- De zzp'er werkt al maanden of jaren vrijwel alleen voor jouw bedrijf.
- Hij of zij doet hetzelfde werk als je vaste medewerkers, op dezelfde afdeling.
- Jij bepaalt hoe, wanneer en waar het werk wordt uitgevoerd, net als bij personeel.
- De zzp'er werkt vooral met jouw laptop, software of gereedschap.
- Er is geen realistische vervanger beschikbaar als de zzp'er een dag niet kan.
Herken je twee of meer van deze punten in een samenwerking die je al langer loopt? Dan loop je risico, ook als er een keurig getekend contract ligt.
Je modelovereenkomst is geen vrijbrief meer
Veel ondernemers denken dat ze veilig zitten met een modelovereenkomst die ooit door de Belastingdienst is goedgekeurd. Dat was lang ook zo, maar die zekerheid is vervallen. De fiscus toetst nu de feitelijke uitvoering, niet alleen het papier. Een modelovereenkomst die keurig spreekt over zelfstandigheid en vrijheid, maar in de praktijk een vaste werkplek, vaste uren en een leidinggevende kent, biedt dus geen bescherming meer.
Dat past in een breder patroon van wetgeving die mkb-bedrijven dwingt om beleid op papier en de werkelijkheid op de werkvloer beter te laten matchen. Zie ook hoe streng de nieuwe loontransparantiewet omgaat met het verschil tussen wat je zegt te doen en wat je daadwerkelijk doet.
Een bedrijfsbezoek is geen vriendelijk praatje
De Belastingdienst werkt risicogericht. Branches met veel langdurige zzp-inzet, zoals bouw, zorg, ICT en creatieve bureaus, staan hoger op de lijst. Bij een bezoek wordt gekeken naar contracten, facturen, roosters, e-mailverkeer en soms gesprekken met de zzp'er zelf. Een waarschuwing is in 2026 nog het uitgangspunt, maar als je na die waarschuwing niets aanpast, loop je bij een volgend bezoek alsnog tegen navordering en mogelijk een boete aan.
Je ziet dezelfde logica terug bij andere nieuwe verplichtingen voor het mkb. Ook de cyberbeveiligingswet werkt met een eerste signaleringsfase voordat er daadwerkelijk wordt gehandhaafd, maar wie na die fase niets heeft aangepast, staat er wel degelijk alleen voor.
Wat je deze maand nog kunt doen
Wacht niet tot er een bedrijfsbezoek op de stoep staat. Loop je lijst met structurele zzp'ers langs en stel per persoon de vraag: werkt deze persoon in de praktijk niet gewoon als werknemer? Kijk naar de duur van de samenwerking, de mate van sturing die je geeft en of er een reële vervanger is. Bij twijfel kun je de arbeidsrelatie laten toetsen via de officiële wegwijzer van de Wet DBA op Ondernemersplein, een gratis en onafhankelijk startpunt voordat je een duurdere toets laat uitvoeren.
Voor sommige rollen is de uitkomst dat vast personeel eigenlijk logischer is dan een freelanceconstructie, zeker als je toch al merkt dat personeel behouden lastiger is dan nieuwe mensen werven. Een zzp'er die feitelijk al jaren meedraait als teamlid, laat je dan liever overstappen naar een contract. Dat voorkomt niet alleen een naheffing, het geeft ook meer rust in je team. De rekening van uitstel is namelijk geen boete, het is een naheffing die vroeg of laat gewoon op de deurmat valt.